6552 sayılı kanunun 55. maddesi ile 5510 sayılı Kanuna “Ev hizmetlerinde çalışanların sigortalılığını” düzenleyen Ek madde 9 eklenmiştir. Bu kanun maddesinin 2014 yılında yasaya eklenmesi ile uygulamadaki deyimi ile “gündelikçilerin” sosyal güvenlik hakları yasal zemine kavuşmuştur. Zira 2014 yılındaki bu düzenlemeden önce ev hizmetlerinde çalışanların yaptığı çalışma zorunlu sigorta kapsamında değildi ve bu nedenle bu kişiler çalışmalarına rağmen sosyal güvenceden, sigorta yardımlarından ve emeklilik haklarından yararlanamıyorlardı. Bu durum uygulamada pek çok mağduriyete neden oluyordu. Her ne kadar Yargıtay ev hizmetleri olarak yapılan çalışmalara ilişkin açılan davalarda, belirli kriterlerin olması halinde (örneğin haftanın yarısından fazlasının belirli bir işe tahsis edilmesi halinde) bazen zorunlu sigortalılığı kabul etmiş ise de bu kararlar problemlerin çözümü için yeterli değildi. Zira çeşitli nedenlerle davasını Yargıtay’a gönderemeyenler hak kaybına uğrayabiliyordu.
5510 sayılı kanuna eklenen Ek madde 9 ile uygulamadaki problemler çözülmüş ve ev hizmetlerinde çalışanların sosyal güvenlik hakları yasal dayanak bulmuştur. Ev hizmetlerinde çalışanların sigortalılığının düzenlendiği bu maddede kanun koyucu tarafından sigortalı sayılmak için ayda “on günden az” ya da “10 günden fazla” çalışan kriterleri getirilmiş ve bir ayrıma gidilmiştir.
Yine kanuna ilişkin uygulama esaslarının belirtildiği “Ev hizmetlerinde 5510 sayılı kanunun Ek 9. Maddesi kapsamında sigortalı çalıştırılması halinde tebliğde” ayda 10 günden az süreyle sigortalı çalıştıran kişi “çalıştıran”, ayda 10 gün veya daha fazla süreyle sigortalı çalıştıran kişi “işveren” olarak adlandırılmıştır.
Yapılan ayrıma ve kanun maddesine göre belirtmek gerekir ki;
EV HİZMETLERİNDE AYDA 10 GÜNDEN AZ ÇALIŞAN KİŞİLER;
Ev hizmetlerinde ayda 10 günden az çalışan kişiler sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamında sigortalı sayılacaklardır. Bunun dışında bu kişiler hakkında hastalık, analık sigortaları ve uzun vadeli sigorta kolları uygulanmayacaktır.
10 günden az süreyle çalışma olması halinde çalıştıranlar, sigortalı çalıştıkları her gün için esas günlük kazanç alt sınırının %2’si oranında iş kazası ve meslek hastalığı primi öderler.
Bu çalışmalarda kural sadece iş kazası ve meslek hastalığı priminin çalıştıranca ödenmesi olmakla birlikte, isteğe bağlı olarak, ev hizmetlerinde on günden az çalışanlar hakkında uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası uygulanması da mümkündür. Yalnız bu halde %32,5 oranındaki uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası primini kendileri (Ev hizmetlerinde ayda 10 günden az çalışanlar) isteğe bağlı olarak ödemek zorundadırlar.
EV HİZMETLERİNDE AYDA 10 GÜN VEYA DAHA FAZLA SÜREYLE SİGORTALI ÇALIŞAN KİŞİLER;
Ev hizmetlerinde ayda 10 gün veya daha fazla süreyle sigortalı çalışanlar hakkında uzun ve kısa vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası ve işsizlik sigortası hükümleri uygulanır.
Bu kapsamda belirtmek gerekir ki ayda 10 gün daha fazla süre ile sigortalılığı olanların toplam %34,5 oranındaki primleri gerçek kişi işverenler tarafından ödenir. Bu primin %20’si uzun vadeli sigorta kolları, %12,5’i genel sağlık sigortası, %2’si iş kazası ve meslek hastalıkları primidir. Ayrıca işverenler sigortalı ve işveren hissesi ile birlikte %3 oranında işsizlik primi de öderler.
Av. Gönül AKYASAN BİRSEN
20.12.2018